Osmanlı’da Kurban Bayramı Gelenekleri21st Eylül 2015

Heyecanla beklediğimiz Kurban Bayramı’na sayılı günler kaldı. Çok yakın bir zamanda üzerimize düşen görevleri tamamlayıp, bayramımızı yaşayacağız. Peki ya Kurban Bayramı Osmanlı döneminde nasıl yaşanıyordu, hiç merak ettiniz mi? Merak ediyor ve bilmiyorsanız, Osmanlı dönemindeki Kurban Bayramı geleneklerine göz atabilirsiniz.

 

Arefe Günü Top Atılması

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 17

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 1

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 11

Osmanlı döneminde Kurban bayramı, arefe günü atılan top atışlarıyla başlar ve son günün ikindi zamanında atılan topla sona ererdi. Padişaha özel olarak hazırlanan koç, özel kıyafetli görevliler tarafından beslenir, hazırlanır ve taşınırdı.

Kurban Bayramı’ında padişah için 9 adet kurbanlık kesilirdi. Bunlardan 2 tanesi arefe günü Topkapı Sarayı’nda kesilir ve adandığı medreseye gönderilirdi. 7 tanesi ise bayramın birinci günü, sarayda binek taşının önünde törenlerle kesilirdi.

Anadolu ve Rumeli’de iki adet koyun yetiştirme bölgesi vardı. Buralardan Dersaadet’e 1791’de 60 bin, 1811’de 116 bin, 1820’de 179 bin, 1823’te 105 bin, 1825’te 75 bin, 1826’da 127 bin ve 1827’de 94 bin 700 adet koyun getirilmişti.

Camilerde Çeşitli Hediyeler Dağıtılırdı

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 3

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 12

Osmanlı’da bayramdan önce çeşitli hediyeler dağıtılırdı. Subay ve memurlara birer maaş ikramiye verilirken; Ayasofya, Sultanahmet, Fatih ve Süleymaniye gibi büyük camilerde de ulemaya kürk behası ya da iftariye adı verilen hediyeler dağıtılırdı. Askerlere kuzu eti, şeker, helva ve salata verilirdi. Cezasının üçte ikisini çeken mahkumların bir kısmı da bayram dolayısıyla affedilirdi.

Zaptiyeye ise fes ve püskül verilir ya da bedeli ödenirdi. Bayramın ilk günü de hapishanedeki mahkumlara helva dağıtılırdı.

Bayram Namazı

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 3

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 15

Bayram gecesinde mahalle bekçileri sabaha karşı davullarını çalarak mani söylerdi. Bu mani şu şekildeydi;

“Bu sabahın yazına,
Kalkın Hakk’ın niyazına,
Abdest alın ey komşular!
Bayram, sabah namazına.”

Bayram namazının yaklaşmasıyla birlikte büyükler, bayramlıklarını giyerek ve yanlarına çocuklarını alarak en yakındaki camiye giderlerdi. Padişahın davetlisi olan görevliler ve memurlar ise görevlerine göre resmi kıyafetlerini giyer, önce saraya giderlerdi.

Bayram tebrik törenleri 19. yy’ın ortalarına kadar Topkapı Sarayı’nda, 1867 yılından itibaren de Dolmabahçe Sarayı’nın orta kısmındaki Büyük Muayede Salonu’nda yapılırdı. Sultan Abdülhamit dönemindeki iki bayram töreni ise Yıldız Sarayı’nda yapılmıştır. Bayram namazına gidilecek camiyi padişah seçerdi. Bu tercihi de genellikle Ayasofya ya da Sultanahmet olurdu. Padişahların, bayramın birinci günü sabah namazını Hırka-i Saadet Dairesi’nde kılmaları adetti.

Bayram namazından sonra da mutlaka mezarlık ziyaretleri yapılırdı. Dünyavileşme olmaması için de mezarlıklar hiçbir zaman çok uzakta olmazdı.

Bayram Tembihnamesi

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 4

Bayramdan önce padişah tarafından bir tembihname yayınlanırdı. Bu tembihname ile birlikte konaklarda, evlerde ve saraylarda büyük bir temizlik başlardı. Bayramlarda toplumun ahlakını bozmayacak şekilde nasıl davranılması gerektiği, görevlilerin bu konuda neler yapabileceği, sokakların gözden geçirilmesi gibi maddeler bu tembihname içinde yer alıyordu. Yani kısaca, büyük kapsamlı bir temizlik yapılıyordu.

Kurbana Eziyet Olmazdı

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 16

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 5

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 13

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 14

Osmanlı’da kurbanlıklar kimi zaman bir yıl önceden alınırdı. Kurbanlıklar, alındıktan sonra boyanır ve itinayla beslenirdi. Günümüzde gördüğümüz kurbana eziyet görüntülerini Osmanlı’da asla göremezdiniz. Hatta kurbanlık hayvanın yularından çekmek bile suç sayılırdı. Ayrıca kurbanların dişi olmamasına, gözlerinin sağlam, boynuzlarının kırık veya organlarının eksik bulunmamasına dikkat edilirdi.

Şimdilerde genelde büyükbaş kurban tercih edilirken, padişahların tercihi küçükbaş olurdu. Küçükbaş hayvanların üremesinin daha kolay olduğundan dolayı böyle bir tercihleri vardı. Bu tercihin diğer sebepleri ise koyun etinin daha makbul sayılması ve o dönem sığır etinin daha ucuz olmasıdır.

Zimem Defteri

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 6

Günümüzde “Veresiye defteri” olarak bilinen zimem defterinden Osmanlı Dönemine Ait En Güzel 15 Adet yazımızda bahsetmiştik. Bayram alışverişlerini zimem defterine yazdırıp ödemekte güçlük çekenlerin hesaplarını bazı zenginler öderdi. Bu ödemeyi yaparken de rastgele bir sayfa seçer ve kimin borcunu ödediğini bilmezdi. Borcu ödenen de kimin borcunu ödediğini bilmezdi. Bu da Osmanlı dönemindeki yardımlaşmayı gözler önüne seriyor.

Arife Çiçekleri

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 7

Osmanlı’da da bayramlar, çocuklar için çok daha özeldi. Bayramlıklarıyla sokağa çıkan çocuklara ise arife çiçeği denirdi. Bayramı beklemeden arife gününden kıyafetlerini giyip dışarı çıkan çocuklardan dolayı da bu ismi almışlardır.

Kurban Eti Hemen Yenmezdi

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 8

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 9

Kanlı etin yenmesinin dinimizde caiz olmamasından dolayı kurban eti hemen yenmez, dinlendirilirdi. Kurban eti de 3’e bölünürdü. Kendi aile efradı, fakirlere dağıtma ve eş ve dostlarıyla paylaşırlardı. Osmanlı’da et bekletme geleneği de bulunmazdı.

Turunç Reçeli

osmanlida kurban bayrami gelenekleri 10

Bazı misafirler, ziyaret saatlerini yemek vakitlerine denk getirmemek için özen gösterirdi. Aşırı et tüketiminden bozulmaya başlayan sindirim sistemini düzeltmek için de her evde mutlaka turunç reçeli bulunurdu.

About the Author

TESBİHANE 2011 yılında kurulmuş İstanbul-Beyazıt merkezli bir firmadır. Güvenli alışveriş düsturunu e-ticaret sektörüne taşıyan firmamız, el emeği göz nuru tesbihler, özel tasarım gümüş erkek yüzükleri ve takı çeşitleri ile toptan ve perakende olarak faaliyet göstermektedir.

  • fatih

    o dönemin şartları bunları gerektiriyordu bence. Her dönemim özelliği ayrı güzel.